Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel

Från Wikipedia
Hoppa till navigering Hoppa till sök
Idag är det tisdag den 11 augusti 2020
Den store hunden

Den store hunden (frå latin Canis major) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. På 100-talet evt. førte Klaudios Ptolemaios stjernebiletet opp på lista over 48 stjernebilete, og det vert rekna blant dei 88 moderne stjernebileta. Både Den store hunden og Den vesle hunden følgjer stjernebiletet Orion, jegeren, over himmelen. Mjølkevegen passerer gjennom Den store hunden og fleire opne hopar ligg innafor grensene, mellom anna M41.

Den store hunden inneheld Sirius, den lyssterkaste stjerna på natthimmelen, kjend som «hundestjerna». Ho lyser sterkt fordi ho ligg nær solsystemet. Andre lyssterke stjerner i stjernebiletet ligg lengre unna med høgare luminositet. Med storleiksklasse 1,5 er Epsilon Canis Majoris (Adhara) den nest mest lyssterke stjerna i stjernebiletet og den sterkaste kjelda til ekstrem ultrafiolett stråling på natthimmelen. Vidare kjem den gulkvite superkjempa Delta (Wezen) med 1,8, den blåkvite kjempa Beta (Mirzam) med 2,0, dei blåkvite superkjempene Eta (Aludra) med 2,4 og Omicron1 med 3,0, og den kvite, spektroskopiske dobbeltstjerna Zeta (Furud), òg på 3,0. Den raude hyperkjempa VY Canis Majoris er ei av dei største stjernene ein kjenner til, medan nøytronstjerna RX J0720.4-3125 har ein radius på berre 5 km. Les meir …

Dagens skandinaviska artikel är en mall på huvudsidan som visar utvalda artiklar från Wikipediorna på norskt bokmål, danska och nynorsk.

Artiklarna följer en rotationsordning:

Artiklarna kan hämtas här[redigera | redigera wikitext]

Tidigare samordnades detta på Skanwiki på meta, meta:Skanwiki/Utvalgte artikler. Nu hämtas artikelsammanfattningarna direkt från de olika Wikipediornas projektsidor.

Vecka 33[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Vecka 34[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Vecka 35[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Se även:

Om man hämtar mallen direkt från ursprungswikipedian, kan man behöva ändra alla internlänkar, till exempel från [[artikkel]] till [[:no:artikkel|artikkel]]. Därför kan det vara lämpligt att till exempel hämta den danska sammanfattningen från en norsk Wikipedia-sida, där alla internlänkar redan är justerade.


I dag är det tisdag, 11 augusti 2020, vecka 33; klockan är 13.48 (CEST) - uppdatera cache

Mallar[redigera | redigera wikitext]

Vecka 32

5 augusti 2020, 9 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 32, 2020


Jakob T. Hoff var ordfører i 34 år og stortingsrepresentant i 18 år, og ble kalt «bygdens ’Grand old man’ framfor noen annen».

Liste over ordførere i Ørland kommune omfatter alle ordførere fra Ørland formannskapsdistrikt ble opprettet i 1837.

De første ordførerne var embetsmenn. I 1857 ble en selveiende bonde ordfører, og i 1870 ble den første læreren ordfører. De fleste ordførerne har vært bønder, og har representert enten Bondepartiet / Senterpartiet eller Venstre. På 1970-tallet kom ordførere som gjenspeilte endringer i ørlandssamfunnet i etterkrigstida; Alf Bjørkum var rektor ved den nyopprettede Fosen yrkesskole, og Leif Johan Lyngstad tilhørte første generasjon av offiserer ved Ørland flystasjon.

Bjugn ble utskilt fra Ørland i 1857, og Agdenes i 1896. I de første tjue årene var det ingen ordførere fra Bjugn, men en av ordførerne i Ørland før delingen ble også den første ordføreren i Bjugn, sogneprest Rasmus Gaarder. I løpet av de 59 årene kommunen også omfattet Agdenes på sørsiden av Trondheimsfjorden, var det bare én ordfører fra denne delen av kommunen: handelsmann Carl Grann.

Tre av ordførerne har vært stortingsrepresentanter: Jakob T. Hoff (V), Peder Næsset (B) og Oddbjørn Hågård (Sp); de to første før 1930 og Hågård én periode i 1980-årene. Den første kvinnelige ordføreren var Turid Skogstad (A) i 1988. Les mer her.

3 augusti 2020, 6 augusti 2020, 8 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 32, 2020


Hundredårskrigen var et vigtigt element i senmiddelalderen. Her er afbildet slaget ved Crécy.

Senmiddelalderen i Europa går fra omkring år 1300 til år 1500.

Omkring år 1300 ophørte en langvarig fremgang og vækst i Europa. Store dele af kontinentet oplevede kriser som den store hungersnød 1315–1317 og den sorte død. Det halverede befolkningen i Europa, og der opstod social uro og langvarige krige som hundredårskrigen. Derudover delte det store skisma den katolske kirke i to, hvilket yderligere skabte splid og utryghed.

På trods af disse kriser var 1300-tallet også en periode med stor fremgang for kunst og videnskab. Efter fornyet interesse for græske og romerske tekster i højmiddelalderen opstod den italienske renæssance.

Opfindelsen af bogtrykkunsten styrkede udbredelsen af det skrevne ord og demokratiserede viden. Mod slutningen af perioden begyndte opdagelsestiden. Det Osmanniske Rige voksede og forårsagede Konstantinopels fald i 1453, hvorved rejser mellem Europa og det sydlige Asien blev besværliggjort. Vasco da Gamas opdagelse af søvejen til Indien i 1498 var en følge heraf og bidrog sammen med Columbus' opdagelse af Amerika til at styrke økonomien og magten i de europæiske nationer.  ► Læs mere

4 augusti 2020, 7 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 32, 2020


Bunadkledd pike i svalgang

Hedevig Lund (1824–1888) var ein norsk målar under romantikken. Ho var blant dei første norske kvinnene som fekk ei profesjonell utdanning som kunstnar. Lund vart kjend som portrettmålar, og måla fleire portrett av eidsvollmenn på bestilling frå Eidsvollsgalleriet. Måleria hennar Bunadkledd pike i svalgang (1849) og Landskapsstudie fra Borrevannet (1878) er ved Nasjonalmuseet.

Bunadkledd pike i svalgang er eit nasjonalromantisk prega portrett som framstiller ei ung kvinne i folkedrakt eller bunad. Drakta kan ikkje stadfestast til ein bestemt stad, men sølja til kvinna kan peika mot Hallingdal. Kvinna har eit strikketøy hengande i eine handa. Svalgangen ho står i ser ut til å vera eit bygg i tradisjonell norsk lafteteknikk. Bakgrunnen er ein pittoresk dal med høge fjell, nokre av dei snøtoppa. Les meir …

Vecka 33

12 augusti 2020, 16 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 33, 2020


Vensmoen Sanatorium eksisterte i 50 år.

Vensmoen Sanatorium var et statlig sykehus for behandling av tuberkulosepasienter fra Nord-Norge. Institusjonen var i drift fra 1916 til 1966 og lå på Vensmoen i Saltdal. I 1926 ble det åpnet en egen barneavdeling ved Vensmoen, med plass til 30 tuberkuløse barn.

Totalt ble det behandlet nesten 20 000 pasienter fra hele Nord-Norge. Les mer her.

10 augusti 2020, 13 augusti 2020, 15 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 33, 2020


Gøg og Gokke

Gøg og Gokke (Laurel and Hardy) var et komikerpar, som dukkede frem i stumfilmens dage i Hollywood i 1920'erne. Parret bestod af Gøg, den tynde englænder Stan Laurel (1890–1965), og Gokke, den tykke amerikaner Oliver Hardy (1892–1957). Fra slutningen af 1920'erne frem til midten af 1940'erne var de berømte for deres slapstick-komik, hvor Gøg spillede rollen som den kluntede og barnlige bangebuks, over for Gokkes rolle som opblæst, selvsikker bølle  ► Læs mere

11 augusti 2020, 14 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 33, 2020


Den store hunden

Den store hunden (frå latin Canis major) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. På 100-talet evt. førte Klaudios Ptolemaios stjernebiletet opp på lista over 48 stjernebilete, og det vert rekna blant dei 88 moderne stjernebileta. Både Den store hunden og Den vesle hunden følgjer stjernebiletet Orion, jegeren, over himmelen. Mjølkevegen passerer gjennom Den store hunden og fleire opne hopar ligg innafor grensene, mellom anna M41.

Den store hunden inneheld Sirius, den lyssterkaste stjerna på natthimmelen, kjend som «hundestjerna». Ho lyser sterkt fordi ho ligg nær solsystemet. Andre lyssterke stjerner i stjernebiletet ligg lengre unna med høgare luminositet. Med storleiksklasse 1,5 er Epsilon Canis Majoris (Adhara) den nest mest lyssterke stjerna i stjernebiletet og den sterkaste kjelda til ekstrem ultrafiolett stråling på natthimmelen. Vidare kjem den gulkvite superkjempa Delta (Wezen) med 1,8, den blåkvite kjempa Beta (Mirzam) med 2,0, dei blåkvite superkjempene Eta (Aludra) med 2,4 og Omicron1 med 3,0, og den kvite, spektroskopiske dobbeltstjerna Zeta (Furud), òg på 3,0. Den raude hyperkjempa VY Canis Majoris er ei av dei største stjernene ein kjenner til, medan nøytronstjerna RX J0720.4-3125 har ein radius på berre 5 km. Les meir …

Vecka 34

19 augusti 2020, 23 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 34, 2020


Billett til den siste turen med Nesttun-Osbanen i 1935.

Nesttun–Osbanen var en smalsporet jernbane mellom Nesttun og Osøyro utenfor Bergen.

Jernbanen åpnet 1. juli 1894, men slet i mange år med økonomiske problemer på grunn av høy gjeld. I 1920-årene begynte rutebiltrafikken å bli en alvorlig konkurrent, siden reisetiden fra Osøyro til Bergen langs veien var på rundt 1 time og 20 minutter, mot jernbanens 1 time og 50 minutter. Banen ble nedlagt i 1935 som den første jernbanestrekningen i Norge. Les mer her.

17 augusti 2020, 20 augusti 2020, 22 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 34, 2020


En moderne rekonstruksjon av drakt og utstyr.

Hunnerne var et centralasiatisk folk med nomadisk og senere halvnomadisk levevis. I lighed med mange andre nomadefolk efterlod de ingen skriftlige spor, og historikerne må derfor forlade sig på de beskrivelser fra dem, de kom i berøring med, primært Romerriget.

Fra det 4. århundrede blev de en vigtig faktor i europæisk storpolitik og i det 5. århundrede havde hunnerne deres storhedstid under Attila. Efter hans død gik det hastigt tilbage for dem: Deres rige gik i opløsning, og i de følgende to århundreder var der kun spredte efterretninger om dem. Herefter forsvandt hunnerne ud af historien.  ► Læs mere

18 augusti 2020, 21 augusti 2020, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 34, 2020


Gaza i 2007

Gaza er ein by på Gazastripa, og med eit folketal på 515 556 er han den største byen i Palestina. Han har vore busett sidan 1400-talet fvt. Gaza har vore dominert av forskjellige folkeslag og rike gjennom historia. Filistrane gjorde byen til ein del av sin pentapolis etter at Det gamle Egypt hadde styrt byen i nesten 350 år.

Under romarane og seinare bysantinarane var Gaza ein relativt fredeleg stad, og hamna blømde. I år 635 vart han den første byen i Palestina som vart erobra av Rashidunarmeen, og utvikla seg raskt til eit sentrum for islamsk rettslære. Då krossfararane invaderte byen seint på 1000-talet, var han i ruinar. I dei påfølgjande hundreåra sleit Gaza med alt frå mongolske raid til flaumar og grashoppesvermar. På 1500-talet var byen redusert til ein landsby, og vart ein del av Det osmanske riket. Gaza fall til britiske styrkar under fyrste verdskrigen, og vart ein del av Palestinamandatet. Etter den arabisk-israelske krigen i 1948, administrerte Egypt den nydanna Gazastripa og gjorde fleire utbetringar i byen. Gaza vart erobra av Israel i seksdagarskrigen i 1967, men i 1993 vart byen overført til Den palestinske sjølvstyresmakta. Les meir …