Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel

Från Wikipedia
Hoppa till navigering Hoppa till sök
Idag är det tisdag den 13 november 2018
Qamishli

Qamishli er ein by nordaust i Syria ved grensa til Tyrkia, tilstøytande til den tyrkiske byen Nusaybin, og ikkje langt frå Irak. Han ligg ved foten av Taurusfjella, 680 km nordaust for Damaskus. Byen er ein del av Al-Hasakah guvernement, og er det administrative senteret i Qamishli-distriktet. Ifølgje folketeljinga frå 2004 hadde Qamishli 184 231 innbyggjararar. Qamishli-distriktet omfattar 92 busetnader, og har eit samla folketal på 232 095.

Under Rojavakonflikten, ein del av den syriske borgarkrigen som braut ut i 2011, blei Qamishli hovudstaden i den sjølverklærte sjølvstyrande regionen Syrisk Kurdistan eller Rojava. Etter fleire månader der kurdiske PYD (Partiya Yekîtiya Demokrat) i realiteten styrte området erklærte dei offisielt regionalt sjølvstyre den 9. januar 2014. YPG og Damaskus-vennlege styrkar stod stort sett saman mot ISIL, men i april 2016 braut det ut slosting mellom desse to gruppene om kontroll over byen. Les meir …

Dagens skandinaviska artikel är en mall på huvudsidan som visar utvalda artiklar från Wikipediorna på norskt bokmål, danska och nynorsk.

Artiklarna följer en rotationsordning:

Artiklarna kan hämtas här[redigera | redigera wikitext]

Tidigare samordnades detta på Skanwiki på meta, meta:Skanwiki/Utvalgte artikler. Nu hämtas artikelsammanfattningarna direkt från de olika Wikipediornas projektsidor.

Vecka 46[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Vecka 47[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Vecka 48[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Se även:

Om man hämtar mallen direkt från ursprungswikipedian, kan man behöva ändra alla internlänkar, till exempel från [[artikkel]] till [[:no:artikkel|artikkel]]. Därför kan det vara lämpligt att till exempel hämta den danska sammanfattningen från en norsk Wikipedia-sida, där alla internlänkar redan är justerade.


I dag är det tisdag, 13 november 2018, vecka 46; klockan är 12.17 (CEST) - uppdatera cache

Mallar[redigera | redigera wikitext]

Vecka 45

7 november 2018, 11 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 45, 2018


Tre av de 16 delstatene er bystater

Tysklands delstater (tysk: Länder eller Bundesländer) er 16 delvis suverene stater, som samtlige er medlemmer av føderasjonen Forbundsrepublikken Tyskland. Berlin, Hamburg og Bremen er bystater, mens de øvrige delstatene omfatter både landområder og byer.

Den føderale statsordningen i Tyskland innebærer at statsmakten i utgangspunktet tilhører delstatene, med mindre noe annet følger av grunnloven (Grundgesetz). Grunnloven bestemmer at den føderale regjeringen styrer finans-, utenriks- og sosialpolitikken, mens delstatene har ansvaret for blant annet utdannings- og kulturpolitikken.

Etter den andre verdenskrig opprettet de allierte okkupasjonsmaktene nye delstater, for å skape en desentralisert fordeling av makt. Ved inndelingen av delstatene ble det ikke lagt vekt på delstatenes historiske grenser. Det var bare Bayern, Hamburg og Bremen, og til en viss grad Schleswig-Holstein, som kunne sies å bygge på historiske grenser. Les mer …

5 november 2018, 8 november 2018, 10 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 45, 2018


Billeder fra 1. Verdenskrig.

1. Verdenskrig var en global militær konflikt, der varede fra 1. august 1914 til 11. november 1918 og fandt sted på slagmarker hovedsageligt i Europa, men også i Mellemøsten, Afrika og sporadisk i Sydøstasien. Krigen kostede over ni millioner menneskeliv og blev dermed en af de blodigste konflikter i verdenshistorien.

Krigen blev udløst af mordet i Sarajevo den 28. juni 1914 på den østrig-ungarske tronfølger, Franz Ferdinand. Dette mord udløste krig mellem Østrig-Ungarn og Serbien og efterfølgende en række krigserklæringer forårsaget af den indgroede mistillid, de indviklede europæiske alliancesystemer havde opbygget til hinanden. Dermed udløstes de store spændinger, Europa på denne tid var præget af, og af mange blev krigen derfor set som en lettelse, der kunne tage trykket af stormagternes provokationer over for hinanden. Man forventede i alle lande, at krigen ville være overstået i løbet af blot et par måneder.

Konsekvenserne af krigen var enorme. Østrig-Ungarn og det Osmanniske Rige opløstes og blev erstattet af en række mindre østeuropæiske stater. Tyskland blev omdannet fra monarki til republik og måtte afgive landområder til Frankrig. Oktoberrevolutionen i Rusland skabte den første kommunistiske stat i verden. Fredsslutningen formåede ikke at afslutte landenes iboende stridigheder, der havde været årsagen til krigen. Krigen og fredsslutningen blev derfor en slags forløber for en endnu større katastrofe, 2. verdenskrig.  ► Læs mere

6 november 2018, 9 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 45, 2018


Phormium tenax

Phormium er ei planteslekt frå New Zealand. Ein av artane veks berre naturleg på New Zealand og den andre veks berre på New Zealand og Norfolkøya. Phormium-plantane dannar lange bladfiber som har spela ei viktig rolle i newzealandsk kultur, historie og økonomi. Phormium tenax veks naturleg på New Zealand og på Norfolk Island, medan Phormium cookianum er endemisk på New Zealand. Båe artane har vorte vidt spreidde i tempererte delar av verda, både som kommersielle fiberplantar og som prydplantar.

Phormium tenax og Phormium cookianum blir høvesvis kalla harakeke og wharariki på maori. På engelsk er slekta kjend som New Zealand flax, 'New Zealand-lin'. Dei skil seg tydeleg ut frå linplanten frå den nordlege halvkula, men arten vart kalla «flax» av dei engelskspråklege europearane på New Zealand fordi ein også kunne nyttiggjera seg fibrane i denne planten.

Naturvitskapsmannen Jacques Labillardière samla stadeigne Phormium-plantar då franske skip vitja dei nordlege delane av Nordøya på New Zealand i 1793. Han hadde lagt merke til dei mange måtane maoriane brukte planten på, og i 1803 gav han det vitskaplege namnet Phormium, som tyder 'korg' eller 'flettekorg', og tenax, som tyder 'fastleik', eller å halda fast til planten. Les meir …

Vecka 46

14 november 2018, 18 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 46, 2018


Altakraftverket

Vannkraft i Norge utgjør 96–99 % av landets innenlandske elektriske energiforsyning, noe det har gjort i rundt 100 år. På grunn av landets topografi og store nedbørsmengder var utbygging av vannkraft spesielt gunstig, og ga store mengder billig energi. Dette var en forutsetting for industrialiseringen på begynnelsen av 1900-tallet, da noen av verdens største vannkraftverk ble bygget for etablering av kjemisk industri. Norge er blant de få land i verden der nesten all elektrisk energiproduksjon kommer fra denne fornybare ressursen.

I Norge var det i 2012 registrert 1 393 vannkraftverk, av disse er 36 verk over 200 MW. De ti største vannkraftverkene står for rundt 25 % av produksjonskapasiteten. Vannkraftproduksjon i de norske kraftverkene var ved inngangen til 2012 beregnet til 130 TWh. Les mer …

12 november 2018, 15 november 2018, 17 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 46, 2018


Relief af Dareios 1. i Persepolis.

Dareios 1. (550-486 f.Kr.) var den tredje persiske storkonge. Han og Kyros 2. var de mest betydelige af det achæmenidiske dynastis konger. Under Dareios 1. nåede det persiske imperium sin største udstrækning og omfattede meget af Vestasien, Kaukasus, Centralasien, dele af Balkanhalvøen, dele af Nord- og Nordøstafrika såvel som det meste af Pakistan, de Ægæiske øer og det nordlige Grækenland.

Dareios organiserede sit imperium ved at inddele det i provinser og sætte satrapper (guvernører) til at regere dem. Han organiserede et nyt ensartet valutasystem og gjorde aramæisk til det officielle sprog i imperiet. Dareios arbejdede desuden på byggeprojekter i hele riget ligesom han udtænkte en kodificering af love for Egypten.  ► Læs mere

13 november 2018, 16 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 46, 2018


Qamishli

Qamishli er ein by nordaust i Syria ved grensa til Tyrkia, tilstøytande til den tyrkiske byen Nusaybin, og ikkje langt frå Irak. Han ligg ved foten av Taurusfjella, 680 km nordaust for Damaskus. Byen er ein del av Al-Hasakah guvernement, og er det administrative senteret i Qamishli-distriktet. Ifølgje folketeljinga frå 2004 hadde Qamishli 184 231 innbyggjararar. Qamishli-distriktet omfattar 92 busetnader, og har eit samla folketal på 232 095.

Under Rojavakonflikten, ein del av den syriske borgarkrigen som braut ut i 2011, blei Qamishli hovudstaden i den sjølverklærte sjølvstyrande regionen Syrisk Kurdistan eller Rojava. Etter fleire månader der kurdiske PYD (Partiya Yekîtiya Demokrat) i realiteten styrte området erklærte dei offisielt regionalt sjølvstyre den 9. januar 2014. YPG og Damaskus-vennlege styrkar stod stort sett saman mot ISIL, men i april 2016 braut det ut slosting mellom desse to gruppene om kontroll over byen. Les meir …

Vecka 47

21 november 2018, 25 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 47, 2018


Slektsvåpen for adelslekten Bille som Hartvig Bille nedstammet fra.

Hartvig Knudssøn Bille (ca 1575–1642/49) var en dansk embetsmann som var lensherre i Nordlandenes len i Norge i årene fra 1604 til 1618.

Da Bille tiltrådte, var de mange små len i Nordland og Troms slått sammen. Dette for at staten skulle få større kontroll over nordområdene i en tid med krig, uår og stadige rivaliseringer mellom Danmark-Norge og Sverige. Han var spesielt engasjert med å administrere beskatningen av den samiske befolkningen, befeste norske interesser, og bekjempe svenske skattefogder på norsk territorium. Bille mobiliserte også et omfattende forsvar mot et eventuelt svensk angrep i Nord-Norge under Kalmarkrigen (1611–1613). Les mer …

19 november 2018, 22 november 2018, 24 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 47, 2018


AB-spillere i kamp mod Skive, 2017

Akademisk Boldklub Gladsaxe (AB) er en dansk fodboldklub fra den københavnske forstad Gladsaxe, som spiller i Danmarksturneringens 2. division. Klubben blev stiftet 1889 ved en sammenslutning af Fredericia Studenternes Kricketklub og Polyteknisk Boldklub. AB har vundet det danske mesterskab ni gange, det københavnske mesterskab otte gange, landspokalturneringen én gang og Københavns pokalturnering seks gange, og klubben er dermed en af de mest vindende i dansk fodbold.

Klubben har trænings- og klubfaciliteter i Bagsværd nord for København og afvikler sine hjemmekampe på Gladsaxe Stadion. Siden stiftelsen har AB spillet i grønne og hvide klubdragter og haft en ugle som maskot.  ► Læs mere

20 november 2018, 23 november 2018, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 47, 2018


Rush i 2004

Rush er eit kanadisk rockband danna i august 1968, i Willowdale i Toronto i Ontario. Bandet består av bassist, klaverspelar og vokalist Geddy Lee, gitarist og korvokalist Alex Lifeson og trommeslagar, perkusjonist og tekstforfattar Neil Peart. Sidan debutalbumet til bandet i mars 1974 har Rush vore kjend som særs dugande musikarar, komplekse komposisjonar og eklektiske tekstar med tema som ofte er baserte på science fiction, fantasy og filosofi. Musikkstilen til Rush har endra seg gjennom åra og byrja med bluesinspirert heavy metal på dei første albuma, så hardrock, progressiv rock, og ein periode med kraftig bruk av synthesizerar.

Rush har vunne mange Juno-prisar og vart innlemma i Canadian Music Hall of Fame i 1994. Som gruppe har Rush fått 24 gullplater og 14 platinaplater i USA. Av rockeband er det berre The Beatles og The Rolling Stones som har fått fleire gull- eller platinaplater på rad. Les meir …