Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel

Från Wikipedia
Hoppa till: navigering, sök
Idag är det fredag den 20 oktober 2017
Deceptionøya

Deceptionøya eller Deception Island ('den bedragerske øya') er ei aktiv vulkanøy i øygruppa Sør-Shetlandsøyane. Deceptionøya har ei av dei sikraste hamnene i Antarktis og var ein viktig base for kvalfangst frå 1906 til 1931. Vulkanutbrot i 1967 og 1969 gjorde store skadar på forskingsstasjonane på øya, og det er no berre Argentina og Spania som har basar der. Deceptionøya er utpeikt som eit spesielt forvaltingsområde i Antarktis for å sørgje for omsyn til natur, forsking, turisme og kulturvern. På grunn av den vulkanske aktiviteten har øya ein unik flora i antarktisk samanheng. Ho er samtidig mellom dei mest besøkte stadene i Antarktis.

Deceptionøya er mellom dei minste av dei elleve hovudøyane i Sør-Shetlandsøyane, og ho ligg sørvest i øygruppa. Øya ligg om lag 100 km nord for Antarktishalvøya, skild av Bransfield Strait, og 1 000 km frå hamnebyen Ushuaia i Argentina som er utgangspunktet for dei fleste cruisa til Antarktis. Øya er ringforma med ein diameter på omtrent 15 km. Over 57 % av øya er dekt av isbrear. Les meir …

Dagens skandinaviska artikel är en mall på huvudsidan som visar utvalda artiklar från Wikipediorna på norsk bokmål, danska och nynorsk.

Artiklarna följer en rotationsordning:

Artiklarna kan hämtas här[redigera | redigera wikitext]

Tidigare samordnades detta på Skanwiki på meta, meta:Skanwiki/Utvalgte artikler. Nu hämtas artikelsammanfattningarna direkt från de olika Wikipediornas projektsidor.

Vecka 42[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Vecka 43[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Vecka 44[redigera | redigera wikitext]

Bokmål nowiki dawiki nnwiki svwiki
Dansk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Nynorsk nowiki dawiki nnwiki svwiki
Svenska nowiki dawiki nnwiki svwiki

Se även:

Om man hämtar mallen direkt från ursprungswikipedian, kan man behöva ändra alla internlänkar, till exempel från [[artikkel]] till [[:no:artikkel|artikkel]]. Därför kan det vara lämpligt att till exempel hämta den danska sammanfattningen från en norsk Wikipedia-sida, där alla internlänkar redan är justerade.


I dag är det fredag, 20 oktober 2017, vecka 42; klockan är 16.49 (CEST) - uppdatera cache

Mallar[redigera | redigera wikitext]

Vecka 42

18 oktober 2017, 22 oktober 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 42, 2017


Sogn haveby; flyfoto ca 1935 av Karl Harstad.

Sogn haveby hevdes å være en av Norges første helhetlige områder hvor reguleringsplanen er basert på hagebyidéene til den britiske byutviklingsteoretikeren Ebenezer Howard. Området ligger i strøkene Sogn, Nordberg og Berg i bydelen Nordre Aker i Oslo. Sogn haveby representerer en milepæl i norsk boligbygging, og innehar kanskje landets største og best bevarte samling av nyklassisistisk og særlig funksjonalistisk boligarkitektur fra perioden 1920–1940. Les mer …

16 oktober 2017, 19 oktober 2017, 21 oktober 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 42, 2017


Teresa Wright, 1942

Teresa Wright (1918-2005) var en amerikansk skuespiller. Hun var nomineret to gange til en Oscar for bedste kvindelige birolle: første gang i 1941 for sin debut i De små ræve, og hun vandt året efter i 1942 for sin præstation i Mrs. Miniver. Samme år modtog hun også en nominering til en Oscar for bedste kvindelige hovedrolle for sin præstation i Når mænd er bedst over for Gary Cooper. Hun er også kendt for sin medvirken i Hitchcocks I tvivlens skygge og William Wylers De bedste år.

Hun var vellidt af førende filminstruktører, herunder William Wyler, som kaldte hende den mest lovende skuespillerinde, han havde instrueret, og Alfred Hitchcock, der beundrede hendes grundige forberedelse og rolige professionalisme.  ► Læs mere

17 oktober 2017, 20 oktober 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 42, 2017


Deceptionøya

Deceptionøya eller Deception Island ('den bedragerske øya') er ei aktiv vulkanøy i øygruppa Sør-Shetlandsøyane. Deceptionøya har ei av dei sikraste hamnene i Antarktis og var ein viktig base for kvalfangst frå 1906 til 1931. Vulkanutbrot i 1967 og 1969 gjorde store skadar på forskingsstasjonane på øya, og det er no berre Argentina og Spania som har basar der. Deceptionøya er utpeikt som eit spesielt forvaltingsområde i Antarktis for å sørgje for omsyn til natur, forsking, turisme og kulturvern. På grunn av den vulkanske aktiviteten har øya ein unik flora i antarktisk samanheng. Ho er samtidig mellom dei mest besøkte stadene i Antarktis.

Deceptionøya er mellom dei minste av dei elleve hovudøyane i Sør-Shetlandsøyane, og ho ligg sørvest i øygruppa. Øya ligg om lag 100 km nord for Antarktishalvøya, skild av Bransfield Strait, og 1 000 km frå hamnebyen Ushuaia i Argentina som er utgangspunktet for dei fleste cruisa til Antarktis. Øya er ringforma med ein diameter på omtrent 15 km. Over 57 % av øya er dekt av isbrear. Les meir …

Vecka 43

25 oktober 2017, 29 oktober 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 43, 2017


Uranus i 1986 Foto: Voyager 2

Uranus er den syvende planeten fra solen. Den er en gasskjempe, den tredje største planeten etter diameter og den fjerde største etter masse i solsystemet. Den er oppkalt etter den greske himmelguden Uranos. Planeten kan i blant ses med det blotte øye når nattehimmelen er spesielt stjerneklar. Den ble likevel ikke gjenkjent som en planet i oldtiden på grunn av dens utydelige og langsomme bane. William Herschel kunngjorde oppdagelsen 13. mars 1781. Uranus var den første planeten som ble oppdaget med et teleskop.

Uranus har en lignende kjemisk sammensetning som Neptun, og begge plasseres ofte i kategorien «iskjemper». Mens atmosfærene til gasskjempene Jupiter og Saturn hovedsakelig består av hydrogen og helium, har Uranusatmosfæren en større mengde isdannende stoffer som vann, ammoniakk og metan sammen med spormengder av hydrokarboner. Den er den kaldeste planetariske atmosfæren i solsystemet med temperaturer ned i −224 °C. Les mer …

23 oktober 2017, 26 oktober 2017, 28 oktober 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 43, 2017


Geologisk kort over Bornholm

Bornholms geologi fremviser bjergarter og aflejringer fra helt andre og ældre geologiske perioder end tilfældet er i det øvrige Danmarks geologi. Mod nord er øen domineret af prækambrisk grundfjeld bestående af gnejser og granitter, mens den lavereliggende sydlige del af øen præges af nedre palæozoiske skifre og sandsten. En bræmme langs kysten mod sydvest er præget af overvejende løse, uhærdnede aflejringer af ler og sand fra de mesozoiske perioder Jura og Kridt, samt kalksten fra Kridt. Som i resten af Danmark er undergrunden dækket af kvartære istidsaflejringer i form af moræner og smeltevandsaflejringer.

De specielle geologiske forhold har gennem tiden muliggjort, at man har kunnet udvinde en række forskellige råstoffer, som ikke kendes fra det øvrige Danmark, fx granit, ildfast ler og kaolin.  ► Læs mere

24 oktober 2017, 27 oktober 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 43, 2017


Ragnvald Kale Kolsson, eller St Rognvald, i Magnuskatedralen

Ragnvald Kale Kolsson (fødd omkring 1105, død 20. august 1158) var ein av dei sentrale jarlaneOrknøyane på 1100-talet. Han var ein dugande skald og han skal ha blitt kåra til helgen av pave Celestin III (1191-1198).

Under ei vitjing til Noreg vart Ragnvald jarl overtalt til å gjere ei pilegrimsferd til det heilage landet. I Orknøyingasoga er ferda skildra over fem kapittel. Sumaren 1152 la dei ut frå Orknøyane med 15 storskip. Mange norske stormenn var med, mellom andre Erling Skakke og Eindride Unge. Etter at dei hadde vitja Jerusalem, drog dei til Miklagard (Konstantinopel) og vitja den bysantinske keisaren Manuele. Derifrå selga dei til «Pul» (Apulia i Italia), der Ragnvald jarl, saman med biskop Vilhelm og mange andre, gjekk av skipa, fekk seg hestar og gjorde heimvegen over land. Eit av høgdepunkta i forteljinga, er då Ragnvald møtte Ermingjerd i Narbon (Ermengarde, visekomtesse av Narbonne (1127-1197). Ho må ha gjort eit sterkt inntrykk på han, og han gjorde fleire dikt om henne. Les meir …

Vecka 44

1 november 2017, 5 november 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Bokmål/Vecka 44, 2017


Denne uken er det 500 år siden Luther slo opp sine teser på kirkedøren i Wittenberg og reformasjonen tok til for alvor

Martin Luther (1483–1546) var en tysk teolog som var en av de mest sentrale skikkelsene under reformasjonen.

Han var først katolsk prest i augustinereremittenes orden, og ble professor ved universitetet i Wittenberg. I 30-årsalderen utviklet han teologiske synspunkter om kirkens myndighet, sakramentene og mennesket og dets forhold til Gud som – sammen med hans avstandtagen fra kirkelige misligheter, for eksempel avlat – ga støtet til reformasjonen og førte til grunnleggelsen av de evangelisk-lutherske kirker. Startpunktet for reformasjonen oppgis tradisjonelt som 31. oktober 1517, den dag han utsendte sine diskusjonsteser mot sider ved avlatspraksisen. Men i seg selv representerte ikke denne hendelsen noe skjellsettende brudd. Derimot var det den måten striden mellom Luther og hans motstandere utviklet seg på, både dens stadig eskalerende form og i dens gravitasjon mot teologisk mer sentrale anliggender enn kun sider ved kirkelig botspraksis, som frembragte et ugjenkallelig brudd i løpet av få år.

I 1521 ble Luther lyst fredløs, og han tok tilflukt hos en velvillig og mektig fyrste. Hans bevegelse fikk noen tilbakeslag i forbindelse med den tyske bondekrigen og da det ikke lyktes å holde de kirkekritiske fraksjoner samlet. Luthers oversettelser av Bibelen hadde en stor betydning for utviklingen av tysk språk. Hans salmediktning inspirerte til en fremblomstring av kristen menighetssang også innen andre trossamfunn. Luthers reformasjon sprengte den kirkelige enhet på det kontinentale Vest-Europa og i Nord-Europa, og fikk også store og varige politiske og kulturforandrende konsekvenser. Les mer …

30 oktober 2017, 2 november 2017, 4 november 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Dansk/Vecka 44, 2017


Peak flow-metre til måling af den maksimale udånding bruges til klassifikationen af astma.

Astma er en udbredt kronisk betændelsestilstand i luftvejene, som kendetegnes ved svingende og tilbagevendende symptomer, reversibel obstruktiv luftvejsobstruktion og spasmer i vævet i luftvejsvæggene. Almindelige symptomer omfatter åndenød, hoste, trykken for brystet og stakåndethed. Man mener, astma skyldes en kombination af genetiske og miljømæssige faktorer.

Akutte symptomer behandles sædvanligvis ved inhalation af beta-2 agonister og orale kortikosteroider, typisk binyrebarkhormon. I meget alvorlige tilfælde gives intravenøse kortikosteroider, magnesiumsulfat, og det kan være nødvendigt at indlægge patienten. Symptomerne kan forebygges ved at undgå udløsende faktorer såsom allergener og irritationskilder og ved hjælp af inhalation af kortikosteroider. Forekomsten af astma er steget betydeligt på verdensplan siden 1970'erne. I 2011 var der 235–300 millioner astmapatienter i verden, og sygdommen er skyld i 250.000 dødsfald årligt.  ► Læs mere

31 oktober 2017, 3 november 2017, Wikipedia:Dagens skandinaviska artikel/Nynorsk/Vecka 44, 2017