Isländsk grammatik

Från Wikipedia
Hoppa till navigering Hoppa till sök
Huvudartikel: Isländska

Den här artikeln beskriver grammatiken i isländska.

Inledning[redigera | redigera wikitext]

Isländskan har fyra kasus: nominativ, ackusativ, dativ och genitiv. Substantiven delas in i tre genus: maskulinum, femininum och neutrum. Substantiv, adjektiv, pronomina, namn och vissa räkneord böjs i de fyra kasusen, i singular och plural.

Alfabetet[redigera | redigera wikitext]

A Á B D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P R S T U Ú V X Y Ý Þ Æ Ö
a á b d ð e é f g h i í j k l m n o ó p r s t u ú v x y ý þ æ ö

Z ströks ur alfabetet 1974 eftersom uttalet inte skilde sig från s och för att underlätta stavningen. Diskussioner fördes om att även stryka Y och Ý eftersom dessas uttal är desamma som för I och Í. Y och Ý behölls dock.

C, Q, W, och Z används inte i isländskan, men förekommer i några efternamn, till exempel i Zoega.

Substantiv[redigera | redigera wikitext]

Artiklar[redigera | redigera wikitext]

Bestämd artikel[redigera | redigera wikitext]

Tabell över de bestämda artiklar som läggs till som ett suffix på substantiven.

Substantiv
Maskulinum Femininum Neutrum
Ändelse -ur, l, n -i ingen ändelse -a -a
Nominativ -inn -nn -in -n -ið
Ackusativ -inn -nn -ina -na -ið
Dativ -num -num -inni -nni -nu -nu
Genitiv -ins -ns -innar -nnar -ins -ns
...
Plural
Nominativ -nir -nar -nar -nar -in -n
Ackusativ -na -nar -nar -nar -in -n
Dativ
-num
Genitiv
-nna

Obestämd artikel[redigera | redigera wikitext]

Det finns ingen obestämd artikel i isländska. Det betyder att ordet barn också kan betyda ett barn.
Sätt räkneordet en/ett framför substantivet istället.

Plural[redigera | redigera wikitext]

Så här böjs ett substantiv som är obestämt i plural.

Plural
Maskulinum Femininum Neutrum
Ändelse -ur, l, n -i ingen ändelse
Nominativ -ar / -ir -ar -ar / -ur / -ir ('u' omljud)
Ackusativ -a / -i (-u) -ar -ar / -ur / -ir ('u' omljud)
Dativ -u(m)* -u(m)* -u(m)* -u(m)*
Genitiv -a -a -a / -na -a
  • M:et läggs inte till om man har lagt till den definita artikeln.

Deklinationer[redigera | redigera wikitext]

Obestämd form[redigera | redigera wikitext]

Substantiv
Maskulinum Femininum Neutrum
Ändelse -ur, l, n -i ingen ändelse -a
Nominativ bíll nemandi rós kirkja barn
Ackusativ bíl nemanda rós kirkju barn
Dativ bíl nemanda rós kirkju barni
Genitiv bíls nemanda rósar kirkju barns
...
Plural
Nominativ bílar nemendur rósir kirkjur börn
Ackusativ bíla nemendur rósir kirkjur börn
Dativ bílum nemendum rósum kirkjum börnum
Genitiv bíla nemanda rósa kirkna barna

Bestämd form[redigera | redigera wikitext]

Substantiv
Maskulinum Femininum Neutrum
Ändelse -ur, l, n -i ingen ändelse -a
Nominativ bíllinn nemandinn rósin kirkjan barn
Ackusativ bílinn nemandann rósina kirkjuna barn
Dativ bílnum nemandanum rósinni kirkjunni barninu
Genitiv bílsins nemandans rósarinnar kirkjunnar barnsins
...
Plural
Nominativ bílarnir nemendurnir rósirnar kirkjurnar börnin
Ackusativ bílana nemendurna rósirnar kirkjurnar börnin
Dativ bílunum nemendunum rósunum kirkjunum börnunum
Genitiv bílanna nemandanna rósanna kirknanna barnanna
  • bíll - bil
  • nemandi - elev
  • rós - ros
  • kirkja - kyrka
  • barn - barn

Pronomina[redigera | redigera wikitext]

Personliga pronomina[redigera | redigera wikitext]

Personliga pronomina
Singular
jag du han hon hen det
Nominativ ég þú hann hún hán[källa behövs] það
Ackusativ mig þig hann hana hán[källa behövs] það
Dativ mér þér honum henni háni[källa behövs] því
Genitiv mín þín hans hennar háns[källa behövs] þess
...
Plural
vi vi ni Ni de (mask.) de (fem.) de (neutr. och könsneutralt)
Nominativ við vér þið þér þeir þær þau
Ackusativ okkur oss ykkur yður þá þær þau
Dativ okkur oss ykkur yður
þeim
Genitiv okkar vor ykkar yðar
þeirra

Det finns två olika former för vi och ni på isländska. við och þið är gamla dualisformer (form för två personer "vi två") som numera används i plural. Pronomenet vér används mer sällan och i mer högtidliga sammanhang [1], till exempel i kyrkan och i Islands nationalsång.

Genitiv vor som är identiskt med det possessiva pronominet vor i femininum, används här som ett personligt pronomen, till exempel til vor "till oss".

Þér "Ni" används mest som hövlighetsform till dem man inte känner både till en person och till flera. Det kan även användas högtidligt.

Demonstrativa pronomina[redigera | redigera wikitext]

þessi, þessi, þetta (detta, det här)
Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ þessi þessi þetta
Ackusativ þennan þessa þetta
Dativ þessum þessari þessu
Genitiv þessa þessarar þessa
...
Plural
Nominativ þessir þessar þessi
Ackusativ þessa þessar þessi
Dativ þessum
þessum
Genitiv þessara
þessara
sá, sú, það (han, hon, den, det)
Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ það
Ackusativ þann þá það
Dativ þeim þeirri því
Genitiv þess þeirrar þess
...
Plural
Nominativ þeir þær þau
Ackusativ þá þær þau
Dativ
þeim
Genitiv
þeirra

Possessiva pronomina[redigera | redigera wikitext]

Minn, mín, mitt[redigera | redigera wikitext]

Minn, mín, mitt (min, mitt)
Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ minn mín mitt
Ackusativ minn mína mitt
Dativ mínum minni mínu
Genitiv míns minnar míns
...
Plural
Nominativ mínir mínar mín
Ackusativ mína mínar mín
Dativ
mínum
Genitiv
minna

vor, vor, vort[redigera | redigera wikitext]

vor, vor, vort (vår, vårt)
Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ vor vor vort
Ackusativ vorn vora vort
Dativ vorum vorri voru
Genitiv vors vorrar vors
...
Plural
Nominativ vorir vorar vor
Ackusativ vora vorar vor
Dativ
vorum
Genitiv
vorra

þinn, þín, þitt[redigera | redigera wikitext]

þinn, þín, þitt (din, ditt)
Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ þinn þín þitt
Ackusativ þinn þína þitt
Dativ þínum þinni þínu
Genitiv þíns þinnar þíns
...
Plural
Nominativ þinir þínar þín
Ackusativ þína þínar þín
Dativ
þínum
Genitiv
þinna

sinn, sín, sitt[redigera | redigera wikitext]

sinn, sín, sitt (sin, sitt)
Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ sinn sín sitt
Ackusativ sinn sína sitt
Dativ sínum sinni sínu
Genitiv síns sinnar síns
...
Plural
Nominativ sínir sínar sín
Ackusativ sína sínar sín
Dativ
sínum
Genitiv
sinna

Interrogativa pronomina[redigera | redigera wikitext]

hver, hver, hvað/hvert[redigera | redigera wikitext]

hver, hver, hvað/hvert (vad)
Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ hver hver hvað/hvert
Ackusativ hvern hverja hvert
Dativ hverjum hverri hverju
Genitiv hvers hverrar hvers
...
Plural
Nominativ hverjir hverjar hver
Ackusativ hverja hverjar hver
Dativ
hverjum
Genitiv
hverra

hvor, hvor, hvort[redigera | redigera wikitext]

hvor, hvor, hvort (var)
Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ hvor hvor hvort
Ackusativ hvorn hvora hvort
Dativ hvorum hvorri hvoru
Genitiv hvors hvorrar hvors
...
Plural
Nominativ hvorir hvorar hvor
Ackusativ hvora hvorar hvor
Dativ
hvorum
Genitiv
hvorra

Relativa och reflexiva pronomina[redigera | redigera wikitext]

Sín
Singular
Nominativ -
Ackusativ sig
Dativ sér
Genitiv sín

Verb[redigera | redigera wikitext]

Grundverb[redigera | redigera wikitext]

vera[redigera | redigera wikitext]

Indikativ Konjunktiv
Presens Preteritum Presens Preteritum
ég er var væri
þú ert varst sért værir
hann/hún/það er var væri
við/vér erum vorum séum værum
þið/þér eruð voruð séuð væruð
þeir/þær/þau eru voru séu væru

eiga[redigera | redigera wikitext]

Indikativ Konjunktiv
Presens Preteritum Presens Preteritum
ég á átti eigi ætti
þú átt áttir eigir ættir
hann/hún/það á átti eigi ætti
við/vér eigum áttum eigum ættum
þið/þér eigið áttuð eigið ættuð
þeir/þær/þau eiga áttu eigi ættu

hafa[redigera | redigera wikitext]

Indikativ Konjunktiv
Presens Preteritum Presens Preteritum
ég hef hafði hafi hefði
þú hefur hafðir hafir hefðir
hann/hún/það hefur hafði hafi hefði
við/vér höfum höfðum höfum hefðum
þið/þér hafið höfðuð hafið hefðuð
þeir/þær/þau hafa höfðu hafi hefðu

verða[redigera | redigera wikitext]

Indikativ Konjunktiv
Presens Preteritum Presens Preteritum
ég verð varð verði yrði
þú verður varðst verðir yrðir
hann/hún/það verður varð verði yrði
við/vér verðum urðum verðum yrðum
þið/þér verðið urðuð verðið yrðuð
þeir/þær/þau verða urðu verði yrðu

Prepositioner[redigera | redigera wikitext]

Prepositioner är lika viktiga i isländska som i tyska. Men i viss mån till skillnad från i huvudsak i tyskan används de olika kasusen mer utan preposition liksom i latinet (och som i finskan, även om dessa språk inte påvisbart är släkt, men har haft kontakter).

Enkel beskrivning[redigera | redigera wikitext]

Lägesprepositioner
Ackusativ Dativ Dativ
Riktning till Befintlighet Riktning från
í úr
á af
undir undan
yfir
Tidsprepositioner
Dåtid En period Framtid
Preposition? fyrir í eftir
Kasus? Dativ Ackusativ Ackusativ
Exempel fyrir viku í viku eftir viku
fyrir einu ári í eitt ár eftir eitt ár

Utförlig beskrivning[redigera | redigera wikitext]

Prepositioner
Ackusativ Dativ
Preposition Preposition
fyrir framan/aftan framför/bakom åt
Genitiv Dativ och Ackusativ
Preposition Preposition
auk dessutom í i

Ackusativ[redigera | redigera wikitext]

um – "runt"

gegnum – genom

kringum – omkring

við – på, mot

Dativ[redigera | redigera wikitext]

að – åt

frá – från

af – från/av

úr – ur

nálægt – nära

Genitiv[redigera | redigera wikitext]

til – till

án – utan

milli – mellan

vegna – på grund av

Prepositioner som styr mer än ett kasus[redigera | redigera wikitext]

í + dativ – i

í + ackusativ – intill


á + dativ – på

á + ackusativ – ovanpå


undir + dativ – under

under + ackusativ – gå under


með + dativ – betyder "med" (instrumentalt).

með + ackuasativ – betyder "med" att ta med sig.

Minnesregler[redigera | redigera wikitext]

  • RiA = Riktning + Ackusativ

När det är rörelse är det ackusativ.

  • BeDa = Befintlighet + Dativ

När det är befintlighet (läge) är det dativ.

Konjunktioner[redigera | redigera wikitext]

De vanligaste konjuktionerna:

af því að därför att

en betyder "än", och även "och, men"; jämför "and" på engelska

heldur hellre

heldur en hellre än

ef om, när

ekki inte

en men

enn fortfarande

hjá nära, bredvid

enda

og och

eða eller

frá från

ellegar

hvort om

bæði-og både och

hvorki-né varken-eller

annað

svona

síðan sedan, då

uns tills

hvort-eða

hvort-eða

ýmist-eða

á meðan tills

þangað til

þegar när (tid)

þess vegna därför

því därför

þó dock

Jämför betydelsen av dessa ord på Internetadressen: http://www.lexis.hi.is/cgi-bin/ritmal/leitord.cgi?adg=innsl

Subjunktioner[redigera | redigera wikitext]

Förklarande[redigera | redigera wikitext]

Kausala (Orsakssubjunktioner)[redigera | redigera wikitext]

af því að

úr því að

því að

þar eð

með því að

vegna þess að

sökum/sakir èss að

þar sem

Konditionala (villkorliga)[redigera | redigera wikitext]

ef

nema

svo framarlega sem

Konsekutiva (avser följd/verkan)[redigera | redigera wikitext]

svo að

Koncessiva (erkännande)[redigera | redigera wikitext]

þó að

þótt

enda þótt

jafnvel þótt

þrátt fyrir það að

Finala[redigera | redigera wikitext]

till þess að

til að

svo að

Komparativa (jämförande)[redigera | redigera wikitext]

eins og

svo sem

sem

heldur en

Temporala (Tidssubjunktioner)[redigera | redigera wikitext]

þegar

áður en

meðan

eftir að

uns

Interrogativa (frågande)[redigera | redigera wikitext]

hvort

hvort-eða

hvort heldur-eða

hvort sem-eða

Relativa[redigera | redigera wikitext]

sem

þar sem

þangað sem

þangað er

þaðan er

hvert sem

hvert er

hvar sem

hvaðan sem

hvaðan er

hvernig sem

hvenær sem

Räkneord[redigera | redigera wikitext]

1 Einn
2 Tveir
3 Þrír
4 Fjórir
5 Fimm
6 Sex
7 Sjö
8 Átta
9 Níu
10 Tíu
11 Ellefu
12 Tólf
13 Þrettán
14 Fjórtán
15 Fimmtán
16 Sextján
17 Sautján
18 Átján
19 Nítján
20 Tuttugu
21 Tuttugu og einn
30 Þrjátíu
40 Fjörutíu
50 Fimmtíu
60 Sextíu
70 Sjötíu
80 Áttatíu
90 Níutíu
100 Hundrað
101 Hundrað og einn
200 Tvö hundruð
1000 Þúsund
1000000 Miljón

Konjugation av räkneord[redigera | redigera wikitext]

Räkneorden 1-4 konjugeras efter genus och kasus.

1 (ett)[redigera | redigera wikitext]

Singular
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ einn ein eitt
Ackusativ einn eina eitt
Dativ einum einni einu
Genitiv eins einnar eins
...
Plural
Nominativ einir einar ein
Ackusativ eina einar ein
Dativ
einum
Genitiv
einna

2 (två)[redigera | redigera wikitext]

Plural
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ tveir tvær tvö
Ackusativ tvo tvær tvö
Dativ
tveimur
Genitiv
tveggja

3 (tre)[redigera | redigera wikitext]

Plural
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ þrír þrjár þrjú
Ackusativ þrjá þrjár þrjú
Dativ
þremur
Genitiv
þriggja

4 (fyra)[redigera | redigera wikitext]

Plural
Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ fjórir fjórar fjögur
Ackusativ fjóra fjórar fjögur
Dativ
fjórum
Genitiv
fjögurra

Referenser[redigera | redigera wikitext]

Noter[redigera | redigera wikitext]

  1. ^ Stefán Einarsson, Icelandic, Baltimore och London 1986, s. 481

Källor[redigera | redigera wikitext]